Thời điểm để đổi hướng với thanh long?
Trước kia, thanh long đã từng là một trụ cột xuất khẩu quan trọng của ngành rau quả, tuy nhiên, kim ngạch xuất khẩu đang giảm sâu và nó đang đối mặt với thách thức vô cùng khó khăn để tìm kiếm cơ hội tăng trưởng đáng kể.
Tại thủ phủ thanh long Bình Thuận, giá thanh long ruột trắng loại tốt hiện đang dao động trong khoảng từ 10.000 đến 12.000 đồng/kg và ruột đỏ khoảng từ 15.000 đến 17.000 đồng/kg. Theo nhiều nhà vườn, đây vẫn được coi là mức giá đảm bảo lợi nhuận, mặc dù thị trường đã trải qua biến động trong những năm gần đây, khi mua bán thanh long có thời điểm thuận lợi và khó khăn xen kẽ. Đáng chú ý là Bình Thuận vẫn duy trì vị trí đứng đầu về diện tích trồng thanh long lớn nhất cả nước, với khoảng 27.000 ha.
Ông Trần Ngọc Hiệp, Giám đốc Công ty TNHH Thanh long Hoàng Hậu tại Hàm Thuận Nam (Bình Thuận), người từng sở hữu một trong những vườn thanh long lớn nhất cả nước, đã quyết định thay đổi hướng đi gần đây. Trước đây, ông tập trung vào trồng thanh long và đã xây dựng nên một tình cảm đặc biệt với loại cây này suốt cả cuộc đời. Tuy nhiên, cách đây 5 – 6 năm, ông đã cân nhắc chuyển sang trồng loại cây mới – sầu riêng, nhưng lúc đó giống cây thanh long mới – thanh long ruột tím hồng xuất hiện, khiến ông quyết định tiếp tục theo đuổi đam mê. Tuy nhiên, trong 2 – 3 năm gần đây, ông Hiệp đã nhận thấy sự khó khăn ngày càng tăng với việc trồng thanh long, dẫn đến quyết định tìm đường đi mới cho mình. Kế hoạch trồng sầu riêng trên diện tích rộng lớn 400 ha đã bắt đầu, và ông có kế hoạch mở rộng thêm, tiềm năng là tổng diện tích 600 – 700 ha.
Ông đã quan sát rằng mặt hàng này đã trải qua nhiều lần “sụp” giá trên thị trường Trung Quốc. Điều đặc biệt là mỗi khi giá thanh long giảm, sự tiêu thụ lại bất ngờ tăng mạnh. Điều này dẫn đến tình trạng mặt hàng này liên tục giảm giá, nhưng diện tích trồng nó không ngừng mở rộng, lan sang các tỉnh miền Tây. Nhưng đến giai đoạn hiện tại, giá thanh long đã đạt mức thấp nhất, và nguyên nhân chính có thể là do Trung Quốc đã trồng quá nhiều thanh long.
“Thanh long là loại cây cho trái quanh năm, trong khi Trung Quốc lại không có khả năng tiêu thụ quanh năm. Điều này đã khiến tôi phải suy nghĩ về một hướng đi mới. Nhìn từ góc độ ngành hàng rau quả, tôi cho rằng chúng ta cần đối mặt với thực tế hiện nay của mặt hàng thanh long và phải xác định một chiến lược và giải pháp lâu dài”, ông Hiệp đã chia sẻ quan điểm của mình.
Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả VN (VINAFRUIT) Đặng Phúc Nguyên đã chia sẻ rằng hiện nay Trung Quốc đang có diện tích trồng thanh long lên đến 65.000 – 67.000 ha, với sản lượng khoảng 1,6 triệu tấn, vượt xa so với sản lượng của Việt Nam (1,3 – 1,4 triệu tấn). Mặc dù chất lượng của thanh long Trung Quốc không bằng Việt Nam, tuy nhiên, trong thời gian dịch bệnh Covid-19, sản phẩm của họ đã không gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường và người dân Trung Quốc cũng dần quen với hương vị của sản phẩm nội địa. Ông Nguyên dự đoán rằng trong vòng 1 – 2 năm tới, ngành thanh long sẽ đối mặt với nhiều khó khăn và cần phải có sự nhận thức và chuẩn bị tinh thần từ bây giờ.
Trong 6 tháng đầu năm, giá trị xuất khẩu của mặt hàng thanh long mới đã đạt 340 triệu USD, ghi nhận một sự suy giảm 9,1% so với cùng kỳ năm trước. Ông Nguyên, một chuyên gia trong lĩnh vực, đã phân tích tình hình này. Ông cho rằng suốt 6 tháng đầu năm, thị trường Trung Quốc đã không cung cấp thanh long, dẫn đến tình trạng “ăn vào” nguồn cung từ Việt Nam, nhưng tổng kim ngạch xuất khẩu vẫn giảm hơn 9%. Hiện tại, với việc Trung Quốc đã khôi phục cung cấp, khả năng xuất khẩu thanh long trong 6 tháng cuối năm có thể giảm mạnh hơn. Từ góc nhìn lạc quan nhất, năm 2023 có thể chỉ đạt mức xuất khẩu 600 triệu USD cho mặt hàng này. Tuy nhiên, dự kiến trong những năm tiếp theo, giá trị xuất khẩu có thể tiếp tục giảm, rơi vào khoảng dưới 500 và 400 triệu USD.
Ông Nguyễn Văn Mười, Phó trưởng Chi nhánh phía nam của Hội Làm vườn VN, cũng đồng tình rằng dù thanh long vẫn còn thu về vài trăm triệu USD mỗi năm, nhưng nhìn vào cơ cấu sản xuất và thị trường có thể thấy rằng về lâu dài, cây thanh long cần phải tính đến việc chuyển đổi hướng. Do đó, cần nghiên cứu kỹ điều kiện thổ nhưỡng và thị trường để dần chuyển đổi cơ cấu cây trồng sao cho phù hợp với xu hướng mới.